Category Archives: Religion

Religieus opgevoede lezers gecharmeerd van bijbel voor ongelovigen

 

 

Dat Guus Kuier’s bijbel voor ongelovigen gretig wordt gelezen, ook door religieus opgevoede lezers, spreekt boekdelen. Wat ik hiermee bedoel heeft alles te maken met wat Kuier in het interview met de volkkrant uitsprak: ‘Dat scheppingsverhaal heb ik altijd een tikkeltje naïef gevonden; een poëtisch verhaaltje’. Ik moest direct denken aan een de door kinderen gebezigde uitspraak, ‘wat je zegt ben je zelf’. Want wie is hier nu naïef? Spreekt hier niet zowel bij de ongelovige Kuier als zijn gelovige toehoorders een tekort aan begrip voor een duizenden jaar oud verhaal dat tot op vandaag nog altijd tot de verbeelding spreekt – wellicht letterlijk, feitelijk tot de verbeelding spreekt en daarom niet een bio-logisch verslag is van de evolutie? Het is de nog altijd gemaakte grote vergissing die naar mijn idee de spirituele armoede weerspiegelt van onze tijd. Het is een spiritueel onvermogen om een diepere betekenis dan de fysische betekenis te ontwaren. Een onvermogen dat niet tot iets anders in staat is dan zich een antropomorfe god voor te stellen. Paradoxaal genoeg klinkt tegelijkertijd in het waardeoordeel ‘een tikkeltje naïef’ ook een soort misplaatste triomfantelijkheid door. Dat de moderne mens deze mens uit de oudheid in kennis en wijsheid overtreft. Maar begrijpt de moderne mens überhaupt wel waar deze teksten ‘werkelijk’ over gaan, of laat hij zich misleiden door het empirisch georiënteerde verstand dat elke verbeelding, die mogelijk een manifestatie van een spirituele werkelijkheid kan zijn, op voorhand als speculatie ter zijde schuift? Het is dus vooral de moderne mens die in de bijbel voor ongelovigen spreekt, zoals Kierkegaard het ooit uitte; zet de mens maar in de plaats van god: “God was helemaal alleen in de leegte. Het is niet anders, zuchtte hij. Er is niets. Ik moet er maar iets van maken.’ De vraag die deze vertaling oproept is of het scheppingsverhaal in wezen zinloos is, of dat we hier wederom een projectie zien van de hedendaags gevoelde zinloosheid die er maar wat van probeert te maken omdat ze de zin niet kan vinden? Kort en goed, ik ‘geloof’ niet dat de bijbel op de zelfde wijze tot stand is gekomen als Guus Kuier’s bijbel. Hoewel hij net als de God van de bijbel niet van tevoren heeft nagedacht, en ook zag dat het goed was – dat wil zeggen zijn boek en niet de wereld wel te verstaan.

Niet mijn wil, maar Uw Wil geschiede?

Fénelon en de poging God te redden in de ‘innerlijkheid’: de verborgen zoektocht naar de ‘morele intuïtie’.

In de vroege moderniteit heeft er in het westers Europees bewustzijn een omslag plaats van het rationele godsidee – God als het hoogst denkbare van het zuivere intellect – naar het voluntarisme. Het geloof in de almachtige God, niet langer voor de theoretische rede herkenbaar in de objectieve wereld, wordt tot een uiterste wilsinspanning, een menselijke zoektocht naar zuivere liefde. Een zoektocht die eind 17e – begin 18e eeuw tot in zijn uiterste consequenties in de persoon van Fénelon (1651-1715) gestalte kreeg. Continue reading Niet mijn wil, maar Uw Wil geschiede?

Een hernieuwde doordenking van de koran?

 Nasr Abû Zayd aan het woord

Al sinds duizenden jaren staan culturen met elkaar in contact, drijven ze handel, is er sprake van wederzijdse beïnvloeding, of gaan ze ten onder in een militaire krachtmeting. Konden in het verleden culturen zich nog in relatieve autonomie ontwikkelen, door het proces van globalisering, dat in de eenentwintigste eeuw met de technologie een hoge vlucht heeft genomen, lijken onafhankelijke culturen voorgoed van de aardbodem te zijn weggevaagd. Zoals culturen niet als een afgesloten geheel kunnen worden beschouwd, kunnen ook heilige boeken niet als een gesloten tekst worden gezien. Althans, dat is de opvatting van de Egyptische professor Nasr Abû Zayd die een hernieuwde doordenking van de koran voorstaat. Continue reading Een hernieuwde doordenking van de koran?

‘GEROEPEN’ IN EEN DROOM

In voorchristelijke en vroegchristelijke tijden werden dromen nog als goddelijk-geestelijke visioenen beschouwd. Als we willekeurig door de bijbel heen bladeren dan komen we ze met regelmaat tegen, altijd met een bepaalde goddelijke boodschap, waarschuwing of opdracht voor de mens, – zodat hij niet van het ‘goede’ pad af dwaalt. Zo lezen we doorheen het hele Oude Testament dat de HEER in een visioen aan Abram verscheen; dat aan Mozes de engel van de HEER verscheen in een brandende braamstruik; dat Jozef bijzondere voorspellende dromen kreeg en later zelfs de dromen van de farao uitlegt. Het Nieuwe Testament verhaalt dat aan Zacharias een engel verscheen om te verkondigen dat zijn vrouw Elisabet een zoon zou baren die hij de naam Johannes moest geven; dat Jozef, de man van Maria, en ook Maria zelf, in een droom door een engel werden bezocht…  En dit is slechts een greep uit de vele opgetekende verhalen. Kortom, dromen en visioenen van goddelijk-geestelijke oorsprong waren gemeengoed in die tijden.

Veel opmerkelijker is het als vandaag iemand claimt in een droom een goddelijke boodschap te hebben doorgekregen. Heden ten dage worden dergelijke dromen immers snel afgedaan als een hallucinatie, een effect van bepaalde chemische processen of reacties in de hersenen. Zich gesteund wetend door darwinisme, materialisme en eenzijdige psychoanalytische uitleg heeft deze ‘aardse’ opvatting zich dan ook in vele geesten van mensen genesteld.

Maar dat deze populaire opvatting over dromen niet op iedereen van toepassing is, blijkt uit het verhaal van Henk van Zon. In het najaar van 2003 kreeg hij, na een langdurige enrstige ziekte, een heel heldere droom die voorgoed zijn leven zou veranderen. Het was zonder twijfel een christelijke roeping en vanaf dat moment wist hij dan ook wat hem te doen stond in het leven: zoveel mogelijk ouders, jongeren en kinderen bewust te maken van de duistere ondertonen van de popmuziek. De hieronder toegevoegde lezing, met korte film, wordt de popcultuur vanuit een sterk christelijk evangelisch perspectief benaderd. Dit mag echter de goede verstaander niet hinderen om het hartgrondig eens zijn van Zon’s duiding van de duistere kanten van de popcultuur.

 

DE KATHOLIEKE KERK EN HET ‘VERLOSSINGSCOMPLEX’

 De dageraad van de gnosis in de twintigste eeuw

 

In 1945 en 1947 werd de wereld opgeschrikt door vondsten van authentieke religieuze geschriften in de stad Nag Hammadi in Boven-Egypte en in de grotten aan de Dode Zee in de verlaten stad Qumran. Terwijl de Dode Zeerollen aan de Essenen werden toegeschreven, en uiteindelijk van minder belang bleken te zijn om het ontstaan van het christendom te verklaren, werd de Nederlandse Professor Quilles Quispel geconfronteerd met een gnostische geschrift waarvan de eerste regel hem van zijn stuk bracht: “Dit zijn de geheime woorden die de levende Jezus sprak en de tweeling Judas Thomas neerschreef”.[i] Wat had dit te betekenen, dat hier, anders dan in de andere evangeliën, gesproken werd van geheime woorden? Continue reading DE KATHOLIEKE KERK EN HET ‘VERLOSSINGSCOMPLEX’

NEDERLAND EN DE NIEUWE CATEGORIE VAN DE NIET-MOSLIM

Inleiding

In zijn recente boek De hel, dat is de ander[i] constateert Bart Brandsma het opmerkelijk feit van de geboorte van een nieuwe identiteit in Nederland: de niet-moslim. Wordt er in de sociologie al tientallen jaren over ‘moslims’ en ‘de moslim-gemeenschap’ gesproken, de niet-moslim – dat is de autochtone Nederlander, de ‘westerling’- zou eerst heel recentelijk bijna ongemerkt opgang doen. Continue reading NEDERLAND EN DE NIEUWE CATEGORIE VAN DE NIET-MOSLIM

IN NAAM VAN JEZUS? ‘WETENSCHAPPERS’IN DE BEKLAAGDENBANK

Als Jezus terug zou keren op aarde en al zijn biografieën zou lezen, zou deelnemen aan de Jezus seminars van de Society of Biblical Literature, dan zou hij zich waarschijnlijk verwonderen over de persoon in wiens naam deze gemeenschap bijeen was gekomen. Maar wanneer het dan uiteindelijk tot hem zou doordringen dat het hemzelf zou betreffen, dan zou hij zich beschaamd het gezicht afwenden. Want wie was Hij zelf nog als al deze theorieën en beelden serieus werden genomen? Continue reading IN NAAM VAN JEZUS? ‘WETENSCHAPPERS’IN DE BEKLAAGDENBANK

WAAROM TARIQ RAMADAN DE UNIVERSELE BEGINSELEN VAN ISLAM NIET WIL RELATIVEREN

Waarom Tariq Ramadan de universele beginselen van de islam niet wil relativeren.

‘Ik ben complex (..) zodra het ingewikkeld wordt, en mijn uitleg is niet altijd eenvoudig, omdat de zaken niet eenvoudig zijn, dan wordt ik meteen beschuldigd van ambiguïteit’, zegt Tariq Ramadan in een interview met filosoof Bart Brandsma.[ii] Ramadan is een omstreden figuur zowel in de westerse als in de islamtitische wereld. Hij wordt door alle gelederen heen als een liberale moslim beschouwd omdat Continue reading WAAROM TARIQ RAMADAN DE UNIVERSELE BEGINSELEN VAN ISLAM NIET WIL RELATIVEREN

DE HISTORISCH GEGROEIDE SCHEIDING TUSSEN ISLAM EN CHRISTENDOM VANUIT INTERCULTUREEL PERSPECTIEF

1. Interculturele communicatie en de dialoog tussen religies?

In zijn boek Grondslagen van interculturele communicatie stelt W.A. Shadid dat onverwachte reacties in een communicatieproces er op duiden dat de boodschap niet begrepen is. Ofwel de zender is niet competent, de ontvanger is onoplettend, de situatie wordt verkeerd ingeschat, of er is gebrek aan kennis van het besproken onderwerp.[i] Vooral in interculturele ontmoetingen zouden er daarom vaak communicatiestoornissen optreden. Beide gesprekspartners zijn immers door aan eigen cultuur ontleende interpretatieschema’s veelal niet in staat de betekenis van elkaars boodschap te begrijpen. Continue reading DE HISTORISCH GEGROEIDE SCHEIDING TUSSEN ISLAM EN CHRISTENDOM VANUIT INTERCULTUREEL PERSPECTIEF

METAMORFOSEN OF EEN ‘SIMPLE TWIST OF FAITH’?

Kritische beschouwingen over het belang van een theologische hermeneutiek

Werkelijkheid en Theologie

Het is wellicht typerend voor een theoloog om datgene wat in de wereld gebeurt vanuit een theologisch perspectief te benaderen. Zo opent Eric Borgman in het vierde hoofdstuk van zijn boek Metamorfosen met een theologische interpretatie van het Rapport 2004 van het Sociaal Cultureel planbureau.[ii] Het rapport zou iets onthullen van ‘een angst voor de toekomst, het gevoel dat niet de dageraad van de waarachtige menselijkheid voor de deur staat, maar dat alles wat moeizaam veroverd is wordt bedreigd door een altijd op de loer liggend steeds slechts tijdelijk naar de achtergrond gedrongen ‘Ungeheuer’. Continue reading METAMORFOSEN OF EEN ‘SIMPLE TWIST OF FAITH’?