Met verwondering denken tot aan het kennen van de wereld?

Het grote betekenisverlenend geheel kunnen we nooit overzien, was ooit eens de conclusie van een oud docent. De werkelijkheid zelf overstijgt immers alle kennis die wij over deze werkelijkheid kunnen hebben. En omdat wij ons nu eenmaal omsloten weten door de grenzen van onze fysiekzintuiglijke gestalte, zal onze kennis uiteindelijk altijd ‘perspectivistische’ kennis zijn. Bovendien, waarom zou je überhaupt het grote geheel van de werkelijkheid willen overzien, zal menigeen zich afvragen. Vanwaar deze drang? Is het onze existentiële behoefte aan verwondering die ons telkens opnieuw doet reiken naar het on(be)reikbare? Een van de kosmische onmetelijkheid uitgaande onbedwingbare lokroep die ons voor de eeuwigheid uit de tent lokt om nooit meer terug te keren?

Filosoof Cornelis Verhoeven schreef eens dat in de verwondering alles op het spel staat. Alleen al over verwondering spreken is namelijk een pretentieuze onderneming omdat alles over hoop gezet moet worden. Het is daarom onmogelijk om in te leiden in de verwondering: want, eenmaal opgewekt is de staat van verwondering eerder een ontheemd zijn dan thuis zijn. Het is daarom ook het radicaal tegenovergestelde van algemene kennis, volgens Verhoeven niet meer dan een scherm waarmee de middelmatigheid op haar plaats wordt gehouden teneinde te behoeden voor een inval van de realiteit. Algemene kennis is het mee kunnen praten, in het praten erbij horen, niet meer dan een hobby-achtige, kwasi-geïnteresseerdheid die niet naar de dingen zelf uitgaat.

Hoe waar deze woorden van Verhoeven ook mogen zijn, zelfs in dit erbij willen horen sluimert nog altijd het verlangen naar verwondering. Het avontuur van het onmetelijke dat gewekt kan worden in een moment van onoplettendheid. Zelfs de meest hardnekkigste vorm van vanzelfsprekendheid kan in een moment van verbijstering ineenschrompelen, om de ogen, de vensters op de wereld opnieuw tot glasheldere weerspiegeling van het wonder te stemmen. Is dit nu niet juist het voortdurende paradoxale spel waarin de mens verwikkeld is? Willen weten om uiteindelijk steeds meer te beseffen dat we niets weten en dus de verwondering kunnen toelaten tot in de diepste uithoeken van ons wezen?

Leave a Reply